Danh thắng Tây Thiên nằm trong khu vực Vườn quốc gia Tam Đảo, thuộc địa bàn xã Đại Đình và một phần xã Tam Quan (Tam Đảo, Vĩnh Phúc).  Miền đất Tây Thiên có phong cảnh hữu tình với Thiền Viện Trúc Lâm, những mái đình cổ xưa, suối Vàng, Thác Bạc, khe Trường Sinh, suối Giải Oan, cây đa 9 cội..., toàn bộ khu danh thắng ở độ cao từ 54 - 1.100m so với mặt nước biển.

  Khu danh thắng Tây Thiên có diện tích khoảng 148 ha, nằm trên sườn ngọn núi Thạch Bàn thuộc dãy Tam Đảo. Tương truyền từ xa xưa, ngài Khương Tăng Hội - một nhà tu hành Ấn Độ trong chuyến viễn du sang phía Đông, thấy cảnh núi rừng u tịch và trang nhã đã chọn nơi đây dựng lều làm chốn nghỉ chân và truyền bá đạo Phật. Đời vua Hùng thứ 6 tên là Hùng Chiêu Vương lên chùa Thiên Ân (trên đỉnh núi Tam Đảo) để cầu tự khi trở về đã gặp bà Lăng Thị Tiêu - (Bà được sinh ra từ khí thiêng của núi rừng Tam Đảo, chuyên trừ bạo cứu dân, phổ độ dân chúng) đã rước bà về làm vợ.

  Nhắc tới Tây Thiên, người ta nghĩ ngay tới Đền thờ Quốc Mẫu Lăng Thị Tiêu (đặt tại di tích Đền Thượng) - người có công lớn giúp vua Hùng Chiêu Vương đánh giặc giữ nước Văn Lang. Ngoài ra phải kể đến Thiền Viện Trúc Lâm Tây Thiên – nơi được xác định là cái nôi của đạo Phật ở Việt Nam, đã được phục dựng lại trên nền chùa cổ Thiên Ân thiền tự. Đền thờ Quốc Mẫu và Thiền Viện là những công trình văn hóa tâm linh, địa điểm đi lễ và cũng là địa điểm hấp dẫn thú vị thu hút hàng chục vạn lượt khách trong và ngoài nước về hành hương tham quan vãng cảnh.


  Nhờ dựa vào núi non và được bàn tay con người tạo dựng trong nhiều thế kỷ qua, Tây Thiên không chỉ là khu di tích có giá trị về tín ngưỡng tâm linh, mà còn là một thắng cảnh đẹp.

  Bước vào khu di tích, du khách bắt gặp cây đa chín cội ngả bóng mát xuống Hữu Huyền Cung (nhân dân vẫn quen gọi là đền Thõng). Phía sau là dòng suối Giải Oan (còn gọi là Bát Nhã Tuyền). Ngược lên phía trên là Thác Bạc - dòng nước thơm của núi rừng Tây Thiên, với độ cao hơn 40m nước đổ xuống trắng xoá như giát bạc, chảy ra hợp lưu với suối vàng ở Hồ Sen rồi chảy ra khe Giải Oan. Ngược lên Đầm Sen, Ao Dứa, núi Rùng Rình, nơi đây còn lưu giữ một hệ động thực vật rất có giá trị. Từ đây ngược lên khoảng 3 cây số nữa sẽ tới chùa Đồng Cổ, đúc toàn bằng đồng tốt. Trong chùa thờ hai tượng Phật, cho tới nay niên đại và lai lịch về hai pho tượng này vẫn là một bí ẩn mà các nhà khảo cổ học vẫn chưa tìm ra lời giải.

  Với hệ động thực vật phong phú gần 800 loài thuộc nhiều lớp, bộ, họ, chi khác nhau, trong đó có những loài thực vật có giá trị khoa học và giá trị kinh tế đánh kể như: pơ mu, thông la hán, sam pông, những cây thông hàng ngàn năm tuổi hay những loài động vật quý hiếm như rùa vàng, gà lôi trắng, voọc đen má trắng, voọc mũi hếch, cá cóc Tam Đảo Có thể nói rằng Tây Thiên là một khu vực đa dạng về sinh học, đồng thời cũng rất thích hợp để phát triển du lịch sinh thái vì không gian cảnh quan này rất lý tưởng cho một chuyến đi bộ lên núi giữa phong cảnh đẹp như tranh vẽ.

  Tây Thiên - Tam Đảo là quần thể danh thắng nổi tiếng,  nơi đây hội tụ cả 3 yếu tố: Tâm linh - tín ngưỡng và cảnh quan thiên nhiên. Hệ thống đền, chùa nằm giữa rừng nguyên sinh kỳ vĩ nguyên sơ, quanh năm có mây mù, thông reo, chim hót… nên Tây Thiên luôn là điểm thu hút du khách thập phương quanh năm.